گزارش وال استریت ژورنال: ناوگان سایه ایران همچنان فعال است؛ نفت در میانه بحران‌های منطقه‌ای به چین می‌رسد

همشهری آنلاین - گروه سیاسی: روزنامه وال‌استریت‌ژورنال گزارش داده با وجود فشارهای آمریکا و تشدید تحریم‌ها، شبکه‌ای از نفتکش‌ها و تغییرهویت‌داده همچنان نفت ایران را از آب‌های جنوب شرق آسیا به مقصد چین منتقل می‌کند؛ شبکه‌ای که در نقطه‌ای موسوم به منطقه لنگرگاه بیرونی شرقی (EOPL) در نزدیکی مالزی، از دید ناظران پنهان می‌ماند و به یکی از مهمترین گلوگاه‌های دور زدن تحریم‌ها بدل شده است.

خبرنگار وال‌استریت‌ژورنال سوار بر قایق در یکی از شلوغ‌ترین مسیرهای دریایی جهان به ناوگان سایه ایران پرداخته است؛ شبکه‌ای از نفتکش‌ها که با خاموش کردن سامانه‌های ردیابی، استفاده از اسناد جعلی، تغییر پرچم و انتقال محموله از کشتی به کشتی، تلاش می‌کنند نفت تحریم‌شده ایران را به بازار برسانند.

در این گزارش، تیم وال استریت ژورنال به آب‌های جنوب شرق آسیا و محدوده‌ای در شرق مالزی رفت؛ جایی که ده‌ها نفتکش در آن لنگر می‌اندازند و در انتظار انتقال محموله می‌مانند. این منطقه که با نام ای‌اوپی‌ال (EOPL) شناخته می‌شود، بیرون از آب‌های سرزمینی مالزی قرار دارد و همین وضعیت حقوقی، نظارت و مداخله را برای مقام‌های منطقه‌ای دشوار کرده است. به نوشته وال استریت ژورنال، بخش مهمی از نفت ایران از همین مسیر عبور می‌کند و سپس به سمت بنادر شمال چین، از جمله شاندونگ و دالیان، می‌رود.

خبرنگار این رسانه در جریان حضور میدانی خود، از نزدیک چند نفتکش مرتبط با این شبکه را مشاهده کرده است. یکی از آنها «سرس» بود؛ نفتکشی که به گفته گزارش، از شدت بارگیری، عمیقا در آب فرو رفته بود. کشتی دیگری که نام آن برجسته شده، «نورا» است؛ یکی از شناورهای شناخته‌شده ناوگان سایه ایران که [وال‌استریت‌ژورنال مدعی است] طی سال‌های اخیر چند بار نام، پرچم و هویت خود را تغییر داده و حتی مدتی با پرچم گویان فعالیت کرده است. وال‌استریت‌ژورنال می‌گوید این تغییرات ظاهری بخشی از الگوی ثابت این ناوگان برای گم کردن رد محموله‌ها و جلوگیری از شناسایی است.

یکی از محورهای اصلی گزارش، عملیات انتقال نفت از کشتی به کشتی است؛ روشی که در صنعت کشتیرانی رایج است، اما معمولا در بنادر و زیر نظر مقام‌های بندری انجام می‌شود. وال استریت ژورنال نشان می‌دهد که در این مورد، انتقال‌ها در آب‌های آزاد و با هدف پنهان کردن منشا نفت انجام می‌شود. این روش به شبکه نفتی ایران امکان می‌دهد محموله را از هویت اولیه جدا کند و آن را در قالبی تازه به خریدار نهایی برساند. در یکی از موارد ثبت‌شده، حجم جابه‌جایی به ۲ میلیون بشکه نفت می‌رسد؛ رقمی که ابعاد اقتصادی این تجارت پنهان را روشن می‌کند.

گزارش همچنین بر نقش سیستم شناسایی خودکار (AIS) تاکید دارد؛ سامانه‌ای که کشتی‌ها برای اعلام موقعیت خود استفاده می‌کنند. به گفته کارشناسانی که در گزارش حاضرند، نفتکش‌های این شبکه یا سامانه خود را خاموش می‌کنند و «خاموش» می‌شوند، یا با جعل مسیر [با استفاده از نرم‌افزار]، ردی ساختگی از خود به جا می‌گذارند. در هر ۲ حالت، هدف یک چیز است: دور زدن نظارت. وال استریت ژورنال می‌نویسد اگر این اطلاعات با تصاویر ماهواره‌ای و منابع دیگر تطبیق داده شود، می‌توان جعلی بودن مسیر را تشخیص داد.

نکته مهم دیگر در این گزارش، بعد سیاسی و حقوقی ماجراست. کشورهای منطقه، از جمله مالزی، سنگاپور و اندونزی، به‌خوبی از حضور این نفتکش‌ها آگاهند، اما به دلیل آنکه تحریم‌ها یکجانبه‌اند و این شناورها در آب‌های سرزمینی آنها فعالیت نمی‌کنند، مداخله مستقیم برایشان آسان نیست. همین شکاف حقوقی، به همراه ترافیک سنگین دریایی و تقاضای پایدار برای نفت ارزان، به بقای این شبکه کمک کرده است.

وال استریت ژورنال در جمع‌بندی خود نتیجه می‌گیرد که با وجود فشارهای آمریکا، تحریم‌ها هنوز نتوانسته‌اند جریان صادرات نفت ایران را متوقف کنند. ده‌ها میلیون بشکه نفت همچنان روی آب است و میلیاردها دلار درآمد بالقوه را به سوی ایران بازمی‌گرداند. تا زمانی که خریدار وجود داشته باشد و مسیرهای خاکستری دریایی باز بماند، ناوگان سایه هم راهی برای ادامه فعالیت پیدا خواهد کرد.