از تنگه هرمز تا دریای عمان؛ راهبرد جدید برای پایداری تجارت ایران

به گزارش خبرنگار مهر، در حالی که تنش‌های نظامی و امنیتی اخیر در منطقه خلیج فارس، یکی از مهم‌ترین شاهراه‌های تجارت دریایی جهان را با چالش‌هایی مواجه کرده است، فعالان اقتصادی و کارشناسان حوزه تجارت معتقدند توسعه مسیرهای جایگزین، تقویت زیرساخت‌های لجستیکی و گسترش همکاری‌های اقتصادی با کشورهای همسایه، به‌ویژه عمان، می‌تواند بخشی از آثار منفی این تحولات را بر تجارت خارجی ایران کاهش دهد. افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل، رشد نرخ بیمه محموله‌ها، تأخیر در جابه‌جایی کالاها و نگرانی فعالان اقتصادی از تداوم نااطمینانی در مسیرهای دریایی منطقه، موجب شده توجه‌ها بیش از گذشته به ظرفیت‌های سواحل مکران و بنادر شرقی هرمزگان، به‌خصوص بندر جاسک، معطوف شود.

طی هفته‌های اخیر، بسیاری از شرکت‌های حمل‌ونقل، صادرکنندگان و واردکنندگان ایرانی تلاش کرده‌اند با بازنگری در مسیرهای تجاری خود و استفاده از ظرفیت‌های جدید حمل‌ونقل دریایی، آثار ناشی از اختلالات به وجود آمده در تجارت منطقه‌ای را مدیریت کنند. فعالان بخش خصوصی بر این باورند که شرایط جدید منطقه‌ای نشان داده وابستگی به تعداد محدودی از مسیرهای تجاری می‌تواند ریسک‌های قابل توجهی برای اقتصاد کشور ایجاد کند و به همین دلیل تنوع‌بخشی به مسیرهای حمل‌ونقل و تقویت همکاری با شرکای اقتصادی منطقه‌ای بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته است.

توسعه ترانزیت در جاسک و سیریک

در این میان، عمان به دلیل برخورداری از روابط باثبات سیاسی و اقتصادی با ایران، موقعیت جغرافیایی مناسب و دسترسی به بازارهای مهم منطقه‌ای و بین‌المللی، به یکی از مهم‌ترین شرکای تجاری ایران تبدیل شده است. طی سال‌های اخیر حجم مبادلات اقتصادی میان دو کشور روندی رو به رشد داشته و بسیاری از تجار ایرانی عمان را به عنوان دروازه‌ای برای دسترسی به بازارهای کشورهای عربی، شرق آفریقا و حتی برخی بازارهای جهانی در نظر می‌گیرند.

کارشناسان اقتصادی معتقدند در شرایطی که تجارت جهانی بیش از هر زمان دیگری تحت تأثیر تحولات ژئوپلیتیکی، منازعات منطقه‌ای و تغییرات در زنجیره‌های تأمین قرار گرفته است، توسعه زیرساخت‌های لجستیکی و تسهیل فرآیندهای تجاری می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در حفظ و افزایش سهم ایران از بازارهای منطقه داشته باشد. از همین رو راه‌اندازی رویه‌های جدید تجاری در بنادر جنوبی کشور به عنوان بخشی از راهبرد افزایش تاب‌آوری اقتصاد دریامحور و کاهش آسیب‌پذیری تجارت خارجی، راه‌اندازی رویه‌های جدید تجاری در بنادر جنوبی کشور به عنوان بخشی از راهبرد افزایش تاب‌آوری اقتصاد دریامحور و کاهش آسیب‌پذیری تجارت خارجی الزامی است مورد توجه قرار گرفته است.

در همین راستا، خمیس جابری نخیلو، رئیس میز تخصصی عمان در اتاق بازرگانی بندرعباس، با اشاره به اقدامات صورت گرفته در سال‌های اخیر برای توسعه همکاری‌های اقتصادی میان دو کشور، اظهار کرد: «بخش قابل توجهی از زیرساخت‌های مورد نیاز برای تقویت تجارت ایران و عمان با پیگیری‌های مستمر بخش خصوصی و همکاری دستگاه‌های اجرایی فراهم شده است. یکی از مهم‌ترین دستاوردهای این پیگیری‌ها، تصویب رویه ترانزیتی در بندر جاسک و بندر سیریک است که سال‌ها از مطالبات اصلی فعالان اقتصادی به شمار می‌رفت.»

وی افزود: «موضوع ایجاد رویه ترانزیتی در این بنادر بارها در جلسات کارشناسی و شورای گفت‌وگوی دولت و بخش خصوصی مطرح شد و سرانجام با همکاری نهادهای ذیربط به نتیجه رسید. اجرای این رویه می‌تواند زمینه تسهیل جابه‌جایی کالا، کاهش بخشی از هزینه‌های لجستیکی و توسعه مبادلات تجاری در منطقه را فراهم کند.»

به اعتقاد فعالان اقتصادی، اهمیت ایجاد امکان ترانزیت کالا از مسیر جاسک تنها به افزایش ظرفیت‌های بندری محدود نمی‌شود. این اقدام می‌تواند زمینه شکل‌گیری زنجیره‌های جدید تجارت، توسعه خدمات پشتیبانی حمل‌ونقل، ایجاد فرصت‌های سرمایه‌گذاری در بخش لجستیک و افزایش فعالیت شرکت‌های حمل‌ونقل دریایی را فراهم کند. همچنین توسعه فعالیت‌های ترانزیتی در این منطقه می‌تواند به رونق اقتصادی سواحل مکران و افزایش اشتغال در استان هرمزگان نیز کمک کند.

برخی کارشناسان معتقدند بندر جاسک به دلیل قرار گرفتن خارج از تنگه هرمز و دسترسی مستقیم به دریای عمان، از مزیت‌های راهبردی ویژه‌ای برخوردار است. این موقعیت جغرافیایی می‌تواند در شرایط بحرانی یا زمان بروز اختلال در برخی مسیرهای سنتی تجارت دریایی، نقش مهمی در حفظ جریان مبادلات اقتصادی کشور ایفا کند. از همین رو، توسعه زیرساخت‌های این بندر و تکمیل شبکه‌های حمل‌ونقل متصل به آن در سال‌های آینده می‌تواند به یکی از محورهای اصلی سیاست‌های توسعه دریامحور کشور تبدیل شود.

جابری نخیلو همچنین با اشاره به تلاش‌های صورت گرفته برای حفظ پویایی تجارت ایران و عمان در شرایط کنونی تصریح کرد: «در ماه‌های اخیر علاوه بر پیگیری افزایش اقلام مجاز و تعداد سفرهای ملوانی، رایزنی‌های گسترده‌ای با فعالان بخش خصوصی عمان و شرکت‌های خدمات‌دهنده حمل‌ونقل دریایی انجام شده است تا ارتباط تجاری میان فعالان اقتصادی دو کشور حفظ شود و بخشی از فشارهای ناشی از شرایط منطقه‌ای مدیریت گردد.»

وی تأکید کرد که همکاری نزدیک میان بخش خصوصی دو کشور در سال‌های اخیر نقش مهمی در افزایش حجم مبادلات تجاری داشته و استمرار این همکاری‌ها می‌تواند زمینه‌ساز توسعه فرصت‌های جدید اقتصادی در حوزه‌های مختلف از جمله صادرات کالا، ترانزیت، صنایع دریایی و خدمات لجستیکی باشد.

تنوع‌بخشی به مسیرهای بازرگانی

همزمان با این تحولات، نقش تجارت دریایی سنتی نیز بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. لنجداران و دریانوردان جنوب کشور طی دهه‌های گذشته در سخت‌ترین شرایط اقتصادی، تحریمی و امنیتی، ارتباط تجاری میان بنادر ایران و کشورهای همسایه را حفظ کرده‌اند. بسیاری از کارشناسان معتقدند تجربه ارزشمند این فعالان می‌تواند در کنار توسعه زیرساخت‌های مدرن بندری و لجستیکی، به افزایش انعطاف‌پذیری و تاب‌آوری تجارت دریایی کشور کمک کند.

در سال‌های اخیر، تجارت ملوانی و حمل‌ونقل سنتی دریایی نقش مهمی در تأمین بخشی از نیازهای بازار و حفظ ارتباطات اقتصادی میان کشورهای منطقه ایفا کرده است. به همین دلیل، بسیاری از فعالان اقتصادی خواستار حمایت بیشتر از این بخش و تسهیل مقررات مرتبط با فعالیت لنجداران هستند تا بتوان از ظرفیت‌های موجود برای مدیریت بهتر شرایط فعلی استفاده کرد.

از سوی دیگر، افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل و بیمه دریایی پس از تشدید تنش‌های منطقه‌ای، به یکی از دغدغه‌های اصلی صادرکنندگان و واردکنندگان تبدیل شده است. برخی گزارش‌ها حاکی از آن است که هزینه بیمه محموله‌ها در مسیرهای دریایی حساس منطقه افزایش یافته و این موضوع می‌تواند بر قیمت تمام‌شده کالاها تأثیرگذار باشد. در چنین شرایطی، بهره‌گیری از ظرفیت‌های جدید ترانزیتی، توسعه همکاری با شرکای منطقه‌ای و کاهش موانع اداری و گمرکی، از جمله راهکارهایی است که می‌تواند بخشی از فشارهای وارد شده بر فعالان اقتصادی را کاهش دهد بهره‌گیری از ظرفیت‌های جدید ترانزیتی، توسعه همکاری با شرکای منطقه‌ای و کاهش موانع اداری و گمرکی، از جمله راهکارهایی است که می‌تواند بخشی از فشارهای وارد شده بر فعالان اقتصادی را کاهش دهد.

کارشناسان اقتصادی معتقدند تحولات اخیر بار دیگر اهمیت توسعه تجارت منطقه‌ای و تنوع‌بخشی به مسیرهای بازرگانی را آشکار کرده است. به باور آنان، اقتصاد ایران برای حفظ جایگاه خود در بازارهای منطقه نیازمند تقویت زیرساخت‌های حمل‌ونقل، توسعه بنادر راهبردی، افزایش مشارکت بخش خصوصی و گسترش همکاری با کشورهای همسایه است.

در این میان، توسعه همکاری‌های اقتصادی با عمان، تقویت نقش بخش خصوصی، گسترش خدمات حمل‌ونقل دریایی و بهره‌برداری از ظرفیت‌های جدیدی همچون رویه ترانزیتی جاسک، می‌تواند فصل تازه‌ای در مناسبات تجاری جنوب ایران رقم بزند؛ فصلی که هدف اصلی آن افزایش تاب‌آوری تجارت کشور در برابر بحران‌ها، کاهش آسیب‌پذیری زنجیره‌های تأمین و حفظ جریان پایدار مبادلات اقتصادی در شرایط پرریسک منطقه‌ای است. بسیاری از فعالان اقتصادی امیدوارند با تداوم این اقدامات و تکمیل پروژه‌های زیرساختی، جنوب ایران در سال‌های آینده به یکی از مهم‌ترین کانون‌های تجارت و ترانزیت منطقه تبدیل شود.