چگونه امام دهم از فرصت تاریخی نشر فضایل اهل بیت(ع) بهره برد؟

حجت الاسلام والمسلمین سید محمد عابدین‌زاده، نویسنده و پژوهشگر حوزه مهدویت، در گفت‌وگو با میزان، با اشاره به تحلیل سیره امام هادی(ع) اظهار کرد: همانطور که امام خمینی(ره) در کتاب «انسان ۲۵۰ ساله» فرموده‌اند، همه ائمه(ع) نور واحد هستند و هرکدام متناسب با شرایط زمان خود، بهترین روش ممکن را برای انجام وظایف امامت انتخاب کردند.

وی افزود: امام هادی(ع) در دوره‌ای زندگی می‌کرد که به دلیل نزدیک شدن به وعده تولد امام زمان(عج)، حاکمان عباسی فشار خود را برای جلوگیری از این تولد افزایش داده بودند. به همین دلیل، امام هادی(ع) و امام عسکری(ع) هر دو به «عسکریین» معروف شدند، زیرا در محله نظامی «عَسکَر» (سامرا) تحت‌الحفظ و محصور بودند و ارتباط محدودی با مردم داشتند.

حجت‌الاسلام والمسلمین عابدین‌زاده با اشاره به یک روایت تاریخی از یک فرد اصفهانی که در آن دوره شیعه شد، تصریح کرد: علیرغم همه محدودیت‌ها، امام هادی(ع) از فرصت‌های موجود نهایت استفاده را برد. یکی از مهم‌ترین راهکارهای ایشان، تقویت شبکه وکلا برای ارتباط با شیعیان و نیز بیان نظرات فقهی در برابر فقهای درباری بود.

این پژوهشگر مهدویت با بیان اینکه نقطه اوج زمان‌شناسی امام هادی(ع) در تدوین زیارت‌نامه‌هایی مانند «زیارت جامعه کبیره» تجلی یافته است، خاطرنشان کرد: این زیارت با ۱۰۰ «الله اکبر» آغاز می‌شود و هرگونه اتهام غلو درباره اهل بیت(ع) را نفی می‌کند. امام هادی(ع) در این زیارت، جایگاه اهل بیت(ع) را در بلندترین درجات ممکن تعریف می‌کنند، اما همیشه زیر سایه توحید و عظمت خداوند.

وی یادآور شد: در مسیر تبعید امام هادی(ع) از مدینه به سامرا، ایشان در روز عید غدیر به زیارت قبر امیرالمؤمنین(ع) مشرف شدند و در آنجا زیارتی با ۵۰ آیه قرآن در وصف علی(ع) ایراد کردند که بر اساس مبانی مورد قبول اهل سنت بود. این نشان می‌دهد که قرآن، مردم را به سمت ولایت علی(ع) سوق می‌دهد و آنهایی که از ولایت دور شدند، از قرآن فاصله گرفتند.

حجت الاسلام والمسلمین عابدین‌زاده در ادامه به زیارت غدیریه اشاره کرد و گفت: این زیارت با سندهای معتبر به ما رسیده است؛ چنانکه شیخ عباس قمی می‌نویسد در تمام زیارات مأثوره، زیارتی به این درجه از صحت و اعتبار و قوت سند پیدا نمی‌شود. در این زیارت، درجه به درجه مقامات امیرالمؤمنین(ع) نقش بسته و معرفی شده است. این تعریف از مقام امام علی(ع) در زیارت غدیریه استوار بر ۳۲ آیه از قرآن و ذکر ۲۰۶ فضیلت برای آن حضرت است. در این زیارت آمده: «السَّلامُ عَلَيْكَ يَا دِينَ اللّٰهِ الْقَوِيمَ، وَصِراطَهُ الْمُسْتَقِيمَ»؛ سلام بر تو ای دین برافراشته خدا و راه راستش. همچنین درباره شک در ولایت حضرت امیر(ع) تصریح می‌فرماید: «أَشْهَدُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ أَنَّ الشَّاكَّ فِيكَ مَا آمَنَ بِالرَّسُولِ الْأَمِينِ»؛ یعنی کسی که درباره علی(ع) شک روا دارد، به رسول امین ایمان نیاورده است.

این استاد حوزه یادآور شد: زیارت جامعه کبیره، یادگار دیگر حضرت هادی(ع) به اسلام و جهان تشیع است. دلالت کلی این زیارت بر اثبات و تبیین مقام هدایتی ائمه اطهار(ع) و نیز «ولایت تکوینی» آنان و توسل به ذوات نورانی است. توجه مکرر به نکات این زیارت در ایمان و آگاهی انسان مؤمن نقش‌آفرین است. از جمله برکات وجودی اهل بیت(ع)؛ دوری از ذلت شرک و کفر و اعتقادات سفیهانه، واسطه بودن ایشان در رفع ناراحتی‌ها و نگرانی‌ها و بهره‌مندی از شفاعت اخروی است. در فرازهایی از این زیارت می‌خوانیم: «وَبِکُمْ اَخْرَجَنَا اللَّهُ مِنَ الذُّلِّ وَفَرَّجَ عَنّا غَمَراتِ الْکُرُوبِ» و نیز درباره ولایت ائمه و تأثیرگذاری بر نهان آدمیان آمده است: «وَجَعَلَ صَلَواتَنا عَلَیْکُمْ وَما خَصَّنا بِهِ مِنْ وِلایَتِکُمْ طِیباً لِخَلْقِنا وَطَهارَةً لاِنْفُسِنا».

حجت الاسلام‌والمسلمین عابدین‌زاده در پایان تأکید کرد: امام هادی(ع) با زیرکی و متانت تمام، از فرصت تاریخی نشر فضایل اهل بیت(ع) که در زمان امام رضا(ع) – هرچند به قصد سوءاستفاده حاکمان – ایجاد شده بود، بهره برد و هدیه‌ای ماندگار برای جهان تشیع، جهان اسلام و حتی بشریت به جای گذاشت.